Hoe zet je een hackathon in voor internationale gemeentelijke samenwerking?

Hoe zorg je ervoor dat een hackathon niet eindigt bij inspiratie, maar leidt tot beleidsreflectie, programmavorming en concrete samenwerking? Bij Route 2030 benaderen we hackathons daarom niet als losse evenementen, maar als strategische leer- en veranderinstrumenten. In samenwerking met Digitancy ontwikkelden en faciliteerden we voor VVSG binnen het GLoBe-programma hackathons in Chefchaouen en Berkane rond klimaat, stedelijke veerkracht en internationale samenwerking. Die trajecten tonen hoe een goed ontworpen hackathon kan uitmonden in een gedragen roadmap, duidelijke prioriteiten en overdraagbare methodieken voor stedenbanden.

Kort antwoord: wanneer werkt een hackathon voor lokale besturen?

Een hackathon werkt voor lokale besturen en internationale samenwerking wanneer die:

1. vertrekt van echte beleidsvragen

2. verschillende actoren rond één uitdaging samenbrengt

3. werkt met een duidelijke methodiek en besluitvormingslogica

4. uitmondt in concrete acties, rollen en indicatoren

5. wordt opgevolgd met evaluatie en leerborging

Zonder die voorwaarden blijft een hackathon vaak een sterk moment, maar geen structurele hefboom.

Wat is een hackathon in een beleidscontext?

Een hackathon in een beleidscontext is een intensief participatief proces waarin lokale besturen, experten, burgers, verenigingen en andere stakeholders samen werken aan een complexe uitdaging, met als doel om in korte tijd tot gedeelde inzichten en concrete oplossingen te komen.

Voor steden en gemeenten kan dat o.a. gaan over:

• klimaatadaptatie

• mobiliteit

• waterbeheer

• circulaire economie

• publieke ruimte

• lokale economische ontwikkeling

Het verschil met een klassiek participatiemoment is groot: een beleidsgerichte hackathon combineert probleemverkenning, co-creatie, convergentie en prioritering in één zorgvuldig gefaciliteerd traject.

Waarom hackathons inzetten voor internationale gemeentelijke samenwerking?

Internationale gemeentelijke samenwerking vraagt meer dan kennisuitwisseling alleen. Lokale uitdagingen verschillen per context, maar tegelijk zijn er vaak gedeelde vragen rond klimaat, stedelijke ontwikkeling en bestuurskracht.

Een goed ontworpen hackathon helpt om:

• lokale noden scherp te krijgen

• multi-actor samenwerking te versterken

• gezamenlijke prioriteiten te bepalen

• internationale expertise doelgericht te koppelen aan lokale uitdagingen

• een stedenband of samenwerkingsprogramma inhoudelijk te voeden

Dat maakt hackathons bijzonder relevant in programma’s zoals GLoBe, waar beleidsleren, samenwerking en capaciteitsversterking samenkomen.

Onze aanpak: hackathons als strategisch leer- en veranderinstrument

Bij Route 2030 ontwerpen we hackathons niet als op zichzelf staande events, maar als onderdeel van een breder veranderproces. De kracht zit net in de combinatie van:

• ervaring met facilitatieprocessen en internationale contexten

• expertise in design thinking, systeemdenken en human-centered design

• een sterke train-the-trainer en capaciteitsopbouwlogica

• aandacht voor borging, consolidatie en repliceerbaarheid

  
  

Die aanpak is belangrijk, omdat lokale besturen niet alleen oplossingen nodig hebben voor één concrete uitdaging, maar ook methodieken waarmee ze later zelf opnieuw participatieve innovatieprocessen kunnen organiseren.

De 4 fases van een beleidsgerichte hackathon

Voor VVSG werkten we met een aanpak in vier verbonden fases.

1. Opstart en probleemverkenning

In deze fase scherp je samen met partners de context, beleidsdoelen en strategische vraag aan. Je bepaalt:

• welke uitdaging centraal staat

• welke actoren betrokken moeten worden

• welke output nodig is

• hoe de hackathon aansluit op een ruimer programma of beleidsproces

Deze voorbereiding is cruciaal. Zonder een scherpe probleemdefinitie krijg je vaak veel ideeën, maar weinig richting.

2. Ontwerp van de hackathon

Daarna volgt het methodologisch ontwerp. Hier bepalen we onder meer:

• thematische tafels

• werkvormen en canvassen

• convergentiemomenten

• criteria voor prioritering

• rollen en documentatie

In de hackathons in Chefchaouen en Berkane werkten we met een aanpak in vier methodologische stappen: problemen identificeren, oplossingen genereren, acties structureren en collectief prioriteren.

3. Uitvoering van de hackathon

Tijdens de uitvoering brengen we verschillende actoren samen in een strak gefaciliteerd collectief proces. Het doel is niet alleen ideeën genereren, maar ook:

• problemen blootleggen

• oplossingen concretiseren

• eigenaarschap benoemen

• indicatoren formuleren

• tot gedeelde keuzes komen

Daarvoor gebruikten we onder meer:

• gestructureerde canvassen

• ideation kaarten

• een Gallery Walk met stemming

• vaste document owners per tafel voor traceerbaarheid

  
  

4. Naverwerking, evaluatie en borging

De strategische waarde van een hackathon zit ook in wat er nadien gebeurt. Daarom hoort bij een sterke aanpak ook:

• synthese van inzichten

• evaluatie van het proces

• vertaling naar roadmap of beleidsaanbevelingen

• ontwikkeling van handleidingen of overdraagbare formats

• voorbereiding van vervolgacties

Deze fase is essentieel als je hackathons wil inzetten als repliceerbare methode.

Wat leverden de hackathons in Chefchaouen en Berkane op?

De hackathons in Chefchaouen en Berkane, eind maart 2026, tonen wat deze aanpak in de praktijk kan opleveren.

Chefchaouen: van klimaatuitdagingen naar een gemeentelijke roadmap

Op 25 maart 2026 vond in Chefchaouen een klimaathackathon plaats in het kader van de samenwerking tussen Chefchaouen en Kortrijk.

In één gestructureerde werkdag:

• werden 3 thematische tafels georganiseerd

• doorliepen deelnemers 4 methodologische fases

• werden 6 prioritaire acties collectief geselecteerd

• werden 54 stemmen uitgebracht in de Gallery Walk

De roadmap voor 2026–2028 focust op drie samenhangende thema’s:

• mobiliteit en toegankelijkheid

• afvalbeheer en lokale valorisatie

• veerkracht van publieke ruimte en erfgoed

Berkane: klimaatadaptatie gekoppeld aan water, vergroening en landbouw

Op 27 maart 2026 vond in Berkane een tweede klimaathackathon plaats.

Ook daar leidde één dag collectieve intelligentie tot:

• 3 thematische assen

• 6 prioritaire acties

• 61 uitgebrachte stemmen

• een officiële roadmap voor 2026–2028

  
  

De drie thematische assen waren:

• duurzame stedelijke vergroening

• waterveerkracht

• veerkrachtige landbouw en lokale economische ontwikkeling

  
  

Waarom deze hackathons meer zijn dan een event

De belangrijkste les uit beide trajecten is dat een hackathon pas echt beleidswaarde krijgt als die drie niveaus verbindt:

1. Beleidsreflectie en programmavorming

De hackathons genereerden niet alleen ideeën, maar hielpen om prioriteiten te bepalen voor het bredere GLoBe-programma en de samenwerking tussen steden.

2. Versterking van multi-actor samenwerking

In beide steden brachten de hackathons institutionele actoren, experts, verenigingen en burgers samen rond gedeelde uitdagingen. Dat creëert niet alleen inhoudelijke input, maar ook legitimiteit en draagvlak.

3. Overdraagbare methodiek voor stedenbanden

Door te werken met gestructureerde canvassen, een vaste fasering en train-the-trainer logica, ontstaat een methode die ook in andere contexten inzetbaar is.

Wat maakt een hackathon succesvol voor lokale besturen?

Op basis van deze ervaring zien we zes succesfactoren.

1. Werk vanuit een echte beleidsvraag

Een hackathon werkt het best wanneer het startpunt geen vaag thema is, maar een duidelijke bestuurlijke uitdaging.

2. Combineer creativiteit met convergentie

Ideeën zijn belangrijk, maar zonder selectiecriteria, rollen en indicatoren ontstaat geen bruikbaar resultaat.

3. Zorg voor contextgevoelige facilitatie

Internationale samenwerking vraagt om methodieken die sterk genoeg zijn om richting te geven, maar flexibel genoeg om zich aan lokale realiteit aan te passen.

4. Werk systemisch, niet sectoraal

Zowel in Chefchaouen als Berkane bleek hoe mobiliteit, afval, water, landbouw en publieke ruimte met elkaar verbonden zijn.

5. Denk aan opvolging vanaf de start

Roadmaps, eerste mijlpalen en eigenaarschap moeten tijdens het proces al zichtbaar worden.

6. Bouw capaciteit op

Een goede hackathon lost niet alleen een probleem op, maar versterkt ook het vermogen van lokale actoren om later zelf vergelijkbare processen te organiseren.

Wat is het verschil tussen een klassieke workshop en een beleidsgerichte hackathon?

Een klassieke workshop focust vaak op uitwisseling of brainstorm. Een beleidsgerichte hackathon gaat verder en combineert:

• participatie

• analyse

• co-creatie

• prioritering

• besluitvorming

• voorbereiding op implementatie

Daardoor is een hackathon bijzonder geschikt voor complexe transitievragen, internationale samenwerking en programma’s waarin leren en handelen samen moeten gaan.

Conclusie

Hackathons kunnen voor lokale besturen en stedenbanden veel meer zijn dan inspirerende events. Mits een sterke methodiek, duidelijke verankering en goede opvolging worden ze een krachtig instrument voor beleidsreflectie, samenwerking en programmavorming.

De trajecten in Chefchaouen en Berkane tonen dat één goed ontworpen dag al kan leiden tot:

• een gedragen roadmap

• duidelijke prioriteiten

• internationale koppelkansen

• en een sterker lokaal vermogen om met complexe uitdagingen om te gaan

Voor Route 2030 ligt daar precies de meerwaarde: participatieve processen ontwerpen die niet blijven steken in ideeën, maar uitmonden in strategische keuzes, samenwerking en blijvende impact.

Wil je als lokaal bestuur, netwerkorganisatie of internationaal programma hackathons inzetten als strategisch instrument? Route 2030 helpt je bij het ontwerp, de uitvoering en de borging van participatieve innovatieprocessen met blijvende beleidswaarde. Contacteer ons hier.